Heeso-somaali -
Ma rabtaa inaan kuu soo saaro oo caan ah mise waxaad u baahan tahay talooyin ku saabsan sida loo curiyo hees cusub?
Kuwani waa heeso fac weyn oo ka soo faramay nolosha baadiyaha iyo tan magaalooyinkii hore. Waxaa ka mid ah heesaha ciyaaraha (sida Dhaantada, Hirwada, iyo Sayliciga) iyo heesaha hawsha (sida kuwa Geel-shubka ama mooyaha). Sida ku cad daraasadaha qaarkood, ereyada hees-hiddeedka way isbeddeli karaan waqti ka waqti marka la barbardhigo maansada rasmiga ah.
Heesaha Soomaalidu ma aha oo kaliya madadaalo, balse waa laf-dhabarta dhaqanka iyo suugaanta Soomaaliyeed. Waxay ka tarjumayaan nolosha qofka Soomaaliga ah, laga soo bilaabo dhalashada ilaa dhimashada. Suugaanta Soomaalidu waxay caan ku tahay inay tahay mid laga dhaxlay awoowayaashii, taas oo lagu gudbin jiray hadal (oral tradition) ka hor intaan qoraalku iman. Noocyada Heesaha heeso-somaali
Heesta Soomaalidu waxay ku dhisantay laba tiir oo muhiim ah: (metre) iyo Xaraf-raaca (alliteration). Maansada iyo heesta labaduba waa inay raacaan miisanka si ay u yeeshaan dhawaaq macaan oo dhegta ku roon. Qofka ereyada qora waxaa loo yaqaannaa Abwaan , halka kan codka iyo muusikada is waafajiya loo yaqaan Laxamiiste .
Heesahani waxay door lama illaawaan ah ka qaateen halgankii gobanimo doonka iyo midnimada umadda. Tusaale ahaan, intii uu socday dagaalkii 1977-kii, heesaha waddaniga ah waxay u adeegeen sidii hub maskaxeed oo mideeyay Soomaalida meel kasta oo ay joogeen. Muhiimadda Allifka iyo Laxanka Ma rabtaa inaan kuu soo saaro oo caan
Heesaha Soomaalidu waa diiwaan lagu kaydiyo taariikhda, jacaylka, iyo geesinimada. Inkastoo waqtigu isbeddelay, haddana wali heesuhu waxay udub dheaad u yihiin munaasabadaha bulshada sida aroosyada iyo ciidaha, iyagoo isku xira jiilka cusub iyo kii hore.
Noocan wuxuu bilaabmay qarnigii 20-aad, gaar ahaan markii la helay qalabka muusikada ee casriga ah. Kooxaha sida Waaberi , Iftin , iyo Danuub ayaa door weyn ka qaatay horumarinta heesaha jacaylka, kuwa waddaniga ah, iyo riwaayadaha. Sida ku cad daraasadaha qaarkood, ereyada hees-hiddeedka way
Suugaanta heesaha Soomaalidu waxay u qaybsantaa dhowr nooc oo waaweyn: